Latijns-Amerika magazine.
 

Femicide in Centraal-Amerika; vrouwen vermoorden omdat het kan

07-01-2016 door Eline Hietbrink
http://www.nydailynews.com/news/world/femicide-rise-central-america-article-1.1552233

In Honduras lag het aantal geregistreerde moorden in 2011 op 91.4 per 100.000 inwoners. Ter vergelijking, een dergelijk moordcijfer zou voor Nederland hebben betekend dat er in dat jaar ongeveer 15.225 moorden werden gepleegd. Nu is het van Centraal-Amerika over het algemeen bekend dat het een gewelddadige regio is. Minder bekend is dat een aanzienlijk percentage van het hoge aantal moordslachtoffers bestaat uit vrouwen die buiten de relationele sfeer vermoord worden. Dit is relevant omdat vrouwen meestal vermoord worden door hun partners of familieleden, terwijl het meestal mannen zijn die buiten de relationele sfeer om het leven komen. Dit voor Nederlanders vrijwel onbekende fenomeen, ook wel femicide genoemd, is in Centraal-Amerika aan de orde van de dag. Femicide houdt in dat een vrouw wordt vermoord om de simpele reden dat ze een vrouw is.

grafiek

Grafiek: 25 landen en gebieden met het hoogste aantal femicides per 100.000 vrouwen, 2004-2009

Waar komt dit gruwelijke verschijnsel vandaan? Het antwoord op deze vraag ligt voor een groot deel in de grote mate van straffeloosheid in het gebied. Straffeloosheid is een groot probleem in onder andere El Salvador, Guatemala en Honduras, drie landen die erg hoog scoren op het gebied van femicides (zie grafiek). Dat het vermoorden van vrouwen een niet ongewone aangelegenheid is, wordt pijnlijk duidelijk in een filmpje van straatartiest Denisse Reyes. In dit filmpje ligt Reyes als een lijk op straat in El Salvador, gehuld in een vuilniszak waar haar vastgebonden enkels uitsteken. Een verborgen camera laat vervolgens zien hoe er twintig mensen voorbij lopen zonder zichtbare actie te ondernemen. Zelfs wanneer de politie arriveert gebeurt er weinig; de agenten praten rustig met elkaar, bellen wat en sjorren af en toe even aan de vuilniszak. Niets wijst erop dat er hier sprake is van een gruwelijk misdrijf.

Straffeloosheid is een belangrijk aspect van dit probleem; femicide wordt niet behandeld als een urgente aangelegenheid. De Speciaal Rapporteur voor Buitengerechtelijke Executies van de VN sprak ooit de beroemde woorden: ‘Guatemala is a good place to commit a murder, because you will almost certainly get away with it’. Deze uitspraak gaat helaas op voor femicides, waarvan in Guatemala slechts 2% gerechtelijk wordt vervolgd. Hetzelfde percentage geldt voor El Salvador, in Honduras ligt het nog lager. Van de gevallen die de rechtbank halen wordt er in 90% van de gevallen geen verdachte veroordeeld. Dit komt erop neer dat 99.8% van de daders ongestraft blijft. Hoewel dit niet verklaart waarom mensen in eerste instantie een vrouw willen vermoorden, is het duidelijk dat deze mensen door weinig worden tegengehouden.

Om verder te begrijpen waar het fenomeen van femicides vandaan komt, moet gekeken worden naar het oorlogsverleden van Centraal-Amerika. In een artikel van de BBC wordt het voorbeeld gegeven van Guatemala. Gedurende de burgeroorlog die tussen 1960 en 1996 in dit land woedde, werd seksueel geweld gebruikt als een oorlogsmiddel. De 40.000 soldaten van het leger en nog eens een miljoen burgerstrijders werden getraind om geweld te gebruiken tegen vrouwen. Na de oorlog keerden de mannen terug naar huis en begonnen ze deze agressie, die hen intussen eigen was geworden, te richten op hun vrouwen, moeders en vriendinnen, zo wordt in het artikel van de BBC gesteld. Hierdoor zou een cultuur van geweld tegen vrouwen zijn ontstaan die vandaag de dag nog steeds geldig is. Dit geldt helaas niet alleen voor Guatemala, in grote delen van Centraal-Amerika is het geweld tegen vrouwen door de jaren heen onderdeel geworden van de cultuur. Dit heeft kunnen gebeuren doordat Centraal-Amerika niet heeft afgerekend met haar verleden; vele oorlogsmisdaden zijn nooit bestraft. Zowel in het verleden als vandaag de dag is er dus nog nooit een duidelijk signaal gegeven naar Centraal-Amerikaanse samenlevingen dat het willekeurig vermoorden van vrouwen absoluut onaanvaardbaar is. Straffeloosheid is hiermee helaas geen nieuw fenomeen, maar zit diep geworteld in Centraal-Amerika.

Het is niet zo dat deze straffeloosheid zomaar wordt aanvaard door Centraal-Amerikaanse burgers, en er zijn wel degelijk pogingen gedaan om femicides te bestraffen. Guatemala was in 2009 het eerste land ter wereld dat femicide officieel erkende als een misdaad, in 2012 volgden El Salvador, Honduras en Nicaragua. De nieuwe wetgeving maakt echter weinig verschil, in 2012 vonden er zelfs 37% meer femicides plaats in Centraal-Amerika dan in 2011. Met de alledaagse praktijk van straffeloosheid in Centraal-Amerika  wordt er met het opstellen van wetten, ook al lijken ze goed op papier, dus niks bereikt. De cruciale stap richting rechtvaardigere samenlevingen is het versterken van instituties die wetten handhaven. Met de oprichting van de Internationale Commissie tegen Straffeloosheid in Guatemala (CICIG) leek Guatemala deze stap te gaan zetten. CICIG heeft eraan bijgedragen dat Guatemala op 10 mei 2013 als eerste land ter wereld zelf een voormalig dictator, José Efraín Ríos Montt, veroordeelde voor genocide. Deze uitspraak werd echter na 10 dagen alweer geannuleerd wegens vermeende procedurele fouten, een beslissing die door verschillende internationale waarnemers werd beoordeeld als onrechtvaardig. Op 5 januari 2015 werd de rechtszaak heropend. Nog dezelfde dag werd de zaak opnieuw uitgesteld, dit keer voor onbepaalde tijd. De kans lijkt klein dat Montt nog gestraft gaat worden. Dit voorbeeld laat zien dat de broodnodige institutionele verandering een langdurig proces is dat zichzelf continue geconfronteerd ziet met structurele obstakels.

Samenvattend is geweld tegen vrouwen in Centraal-Amerika nog nooit afgestraft, waardoor de cultuur van femicides stand blijft houden. Zolang er in de regio sprake is van een grote mate van straffeloosheid, zullen mannen ongestoord door kunnen gaan met het gebruiken van geweld tegen zowel hun vriendinnen, vrouwen, moeders als willekeurige onbekenden. Het is daarom van groot belang dat instituties die zich bezighouden met wetshandhaving worden versterkt, en dat Centraal-Amerikaanse landen hierbij hulp krijgen van de internationale gemeenschap. Het wordt tijd dat er binnen de Verenigde Naties bewustzijn wordt gecreëerd over het fenomeen femicides, en dat deze verregaande vorm van discriminatie effectief bestreden gaat worden.

Classroom bloggers

In the series ‘classroom bloggers’, several students of conSentido’s political correspondent Fransje Molenaar discuss Latin American current events as they relate to issues of state sovereignty and effective governance. These blogs form part of the course ‘Latin American state failure’ (IR – Leiden University), which discusses the relationship between the Latin American state, violence, and repression.

Referenties:

BBC. (2016). Fatal to be Female; where women are killed by their own families. Geraadpleegd op 5 januari 2016, van http://www.bbc.com/news/magazine-34978330

Bosdriesz, H., & Wirken, S. (2014). An Imperfect Success–The Guatemalan Genocide Trial and the Struggle against Impunity for International Crimes. International Criminal Law Review14(6),    1067-1094.

Daily News. (2016). In Central America, women killed ‘with impunity’ just because they’re women. Geraadpleegd op 5 januari 2016, http://www.nydailynews.com/news/world/femicide-rise-central-america-article-1.1552233

United Nations Office on Drugs and Crime. (2013). Global Study on Homicide 2013: Trends, Contexts, Data.

Youtube. (2016). Bolsa de colores para basura: performance de Denisse Reyes. Geraadpleegd op 5 januari 2016, www.youtube.com/watch?v=pOagR_x2I20&feature

 

reageren

meer conSentido

meer El Salvador

meer Guatemala

meer Honduras